تصور کنید صبح، دم در مهدکودک بچه‌ای به مادرش چسبیده، جیغ می‌زند، التماس می‌کند که مامان نره. مادر با چشم‌های خیس از بچه جدا می‌شود و مربی بغلش می‌کند تا آروم شود. این صحنه را احتمالا سال های پیش اکثر ما یک جایی دیده‌ایم.

چی میشه که اضطراب جدایی شکل می‌گیرد؟

اولین چیزی که باید بدونیم این که اضطراب جدایی، یک مرحله‌ی رشدی است. وقتی بچه به این درک می‌رسد که یک آدم جدا از پدر و مادرش است، ولی هنوز مفهوم دوام شی کاملا شکل نگرفته است، یعنی هنوز مطمئن نیست که وقتی مادر از اتاق بیرون می رود، هنوز وجود دارد. همین‌جاست که این اضطراب شکل می‌گیرد. معمولاً از حدود هشت ماهگی شروع می‌شود و بین ده تا هجده ماهگی به اوج می‌رسد، و تا حدود دو سالگی کم‌کم فروکش می‌کند.

اما نکته‌ی جالب این است که اضطراب جدایی همیشه در همین بازه‌ی سنی نمی‌ماند. در بعضی بچه‌ها، این اضطراب دوباره برمی‌گردد یا اصلاً هیچ‌وقت کامل از بین نمی‌رود و اینجاست که ممکنه به سمت چیزی جدی‌تر حرکت کنه.

پژوهش‌ها نشون می دهند که این مسیر معمولاً ترکیبی از عوامل زیستی و محیطی است. بعضی بچه‌ها زمینه‌ی ژنتیکی برای اضطراب به ارث می‌برند. اما کنارش، خانواده هم نقش دارد نه به این شکل که کسی «مقصره»، بلکه از طریق چیزهایی مثل یادگیری مشاهده ای (بچه با دیدن اضطراب والدین، یاد می‌گیرد که جهان جای خطرناکی است)، یا الگوبرداری از واکنش‌های اضطرابی بزرگ‌ترها. یک اتفاق استرس‌زا هم می‌تواند محرک باشد: از دست دادن یک عزیز یا حتی یک حیوان خانگی، جابه‌جایی، عوض شدن مدرسه و …

کِی باید نگران باشیم؟

اینجا دقیقاً همون جایی‌ است که خیلی از والدین سردرگم می‌شوند. چون واکنش طبیعی به جدایی و اضطراب جدایی، از بیرون شبیه هم به نظر می‌رسند. چیزی که فرقشان را می‌سازد، سه چیز است: شدت، تداوم، و تأثیر روی زندگی روزمره‌ی کودک.

برای تشخیص اختلال اضطراب جدایی، علائم باید حداقل چهار هفته دوام داشته باشند، نه یک هفته‌ی سخت بعد از یک سفر یا تغییر مدرسه. باید با سن بچه هم‌خوان نباشند؛ یعنی در  بچه‌ی هفت‌هشت ساله، همان واکنشی  را که در یک کودک دو ساله طبیعی است، دیگه طبیعی حساب نمی‌ شود. و مهم‌تر از همه، باید واقعاً زندگی بچه را مختل کند مثلا نرفتن به مدرسه، نخوابیدن وقتی مادر کنارش نیست، امتناع از بازی با بچه ها وقتی باید از خانواده دور شود.

یک نشانه‌ی دیگه که کمتر به آن توجه می‌شود: نگرانی کودک از اینکه بلایی سر آدم مورد علاقه‌اش بیاید است. این نگرانی‌های تکراری و ناخواسته، خودش یک علامت مهم است.

نکته‌ای که دوست دارم والدین بدونن این که: اضطراب جدایی، شایع‌ترین اختلال اضطرابی دوران کودکی است. یعنی اگه کودکتان دچارش شده، تنها نیستید و این به معنای شکست تربیتی شما نیست.

والدین از کجا شروع کنن؟

فعلاً همین‌قدر کافیه که بدونیم: اگه علائم چند هفته طول کشیده، اگه زندگی روزمره‌ی کودک را مختل کرده، وقتش با یک متخصص صحبت کنید. خبر خوب این که این اختلال، با رویکردهای رفتاری-شناختی، معمولاً پاسخ خوبی می‌دهد.