قصه‌ها فقط برای سرگرم کردن کودکان نیستند. آن‌ها می‌توانند پلی برای ارتباط میان دنیای کودک و والدین باشند؛ فرصتی برای اینکه چند دقیقه کنار هم بنشینیم، با هم بخندیم، درباره شخصیت‌های داستان حرف بزنیم و حتی درباره احساساتی صحبت کنیم که شاید در گفت‌وگوی مستقیم، مطرح کردنشان برای کودک سخت باشد.
قصه‌خوانی می‌تواند پیوند میان والدین و فرزندان را تقویت کند و در کنار آن، به رشد زبانی، تخیل و علاقه کودک به کتاب و مطالعه کمک کند.
۱. قصه ها؛ فرصتی برای ایجاد پیوند عاطفی
یکی از ارزشمندترین بخش‌های قصه‌خوانی، شاید خود داستان نباشد؛ بلکه زمانی باشد که والد و کودک در کنار یکدیگر می‌گذرانند.
وقتی کنار کودک می‌نشینیم، کتاب را باز می‌کنیم و با هم داستان را دنبال می‌کنیم، یک تجربه مشترک می‌سازیم. همین لحظه‌های ساده می‌توانند احساس نزدیکی و امنیت بیشتری در رابطه ایجاد کنند.
پژوهش‌ها نیز نشان داده‌اند که مداخلات مبتنی بر کتاب‌خوانی مشترک والد و کودک می‌توانند علاوه بر پیامدهای مربوط به زبان و سواد، با بهبودهایی در عملکرد روانی-اجتماعی کودکان و والدین همراه باشند. یک فراتحلیل از ۱۹ مطالعه مداخله‌ای با مجموع ۳۲۶۴ خانواده، اثر مثبت کتاب‌خوانی مشترک را بر عملکرد روانی-اجتماعی گزارش کرده است.
گفت‌وگوهای کوتاه بعد از داستان می‌توانند فرصت خوبی برای شناخت بیشتر کودک باشند: اگر جای این شخصیت بودی، چه کار می‌کردی؟ فکر می‌کنی چرا ناراحت شد؟ به نظرت الان چه احساسی داره؟
۲. قصه‌خوانی و تقویت مهارت‌های کلامی
قصه‌ها معمولاً کودکان را با واژه‌ها و ساختارهای زبانی متنوعی روبه‌رو می‌کنند. کودک هنگام شنیدن داستان، کلمات جدید را در یک موقعیت و در کنار کلمات دیگر می‌شنود و به مرور معنای آن‌ها را بهتر درک می‌کند. بعد از مدتی ممکن است همین واژه‌ها وارد گفت‌وگوهای روزمره او شوند.
این موضوع فقط یک تصور عمومی نیست. یک فراتحلیل درباره تأثیر قصه‌خوانی مشترک بر یادگیری واژه‌ها، ۳۸ مطالعه شامل ۲۴۵۵ کودک را بررسی کرد و نشان داد شیوه‌های تعاملی‌تر قصه‌خوانی، از جمله خواندن گفت‌وگومحور، می‌توانند بر یادگیری واژه‌ها تأثیرگذار باشند.و همچنین مداخلات مربوط به کتاب‌خوانی مشترک می‌توانند بر زبان بیانی و زبان دریافتی کودکان اثر مثبت داشته باشند.
گسترش دایره واژگان فقط به بهتر صحبت کردن کودک محدود نمی‌شود. هرچه کودک ابزارهای زبانی بیشتری برای بیان تجربه‌هایش داشته باشد، راحت‌تر می‌تواند فکرها، خواسته‌ها و احساساتش را توضیح دهد.
برای مثال، کودکی که فقط می‌گوید «حالم بده»، ممکن است با کمک داستان‌ها و گفت‌وگو درباره شخصیت‌های داستان، کم‌کم بتواند بگوید:من ناراحتم.من عصبانی‌ام و …. داشتن این واژه‌ها به کودک کمک می‌کند تجربه درونی خودش را دقیق‌تر بیان کند.
۳. قصه‌ها؛ تمرینی برای تخیل
وقتی داستانی را برای کودک می‌خوانیم، او وارد دنیایی می‌شود که ممکن است با تجربه روزمره‌اش کاملاً متفاوت باشد. ممکن است شخصیت داستان با یک مسئله روبه‌رو شود، اشتباه کند، راه‌های مختلفی را امتحان کند و در نهایت راه‌حلی پیدا کند. کودک هنگام دنبال کردن داستان، اتفاقات را در ذهنش تصور می‌کند و خودش را در موقعیت شخصیت‌ها قرار می‌دهد. همین فرایند می‌تواند زمینه‌ای برای پرورش تخیل و نگاه کردن به یک مسئله از زاویه‌های مختلف باشد.
گاهی حتی می‌توانیم داستان را ادامه دهیم و از کودک بپرسیم: اگر تو جای این شخصیت بودی، چه کار می‌کردی؟
۴. قصه‌خوانی؛ شروع یک عادت دوست‌داشتنی
علاقه به کتاب معمولاً با تجربه‌های خوشایند شکل می‌گیرد. اگر کودک از سال‌های ابتدایی زندگی، کتاب را در کنار تجربه‌ای آرام و لذت‌بخش با والدین تجربه کند، کتاب می‌تواند برای او فقط یک وسیله آموزشی نباشد؛ بلکه بخشی از لحظات خوب زندگی‌اش شود.
مثلاً می‌توانیم قبل از خواب، زمانی کوتاه را به قصه‌خوانی اختصاص دهیم یا اجازه دهیم کودک خودش کتابی را که دوست دارد انتخاب کند.کافی است کنار کودک باشیم و از داستان لذت ببریم.
قصه‌ها فقط داستان نیستند
قصه می‌تواند به کودک کمک کند با شخصیت‌های مختلف آشنا شود، احساسات آن‌ها را بشناسد و درباره رفتار و انتخاب‌هایشان فکر کند. یک داستان می‌تواند بهانه‌ای باشد برای صحبت کردن درباره ترس، دوستی، خشم، جدایی، اشتباه کردن، حسادت، شجاعت یا حتی تجربه شکست.به همین دلیل، قصه می‌تواند در کنار سرگرمی، فرصتی برای یادگیری، رشد عاطفی و اجتماعی و شناخت بهتر خود و دیگران فراهم کند.
اما شاید مهم‌ترین اتفاق، همان چیزی باشد که در فاصله بین صفحات کتاب رخ می‌دهد: والد و کودک کنار هم هستند.پس اگر قرار است قصه بخوانیم، لازم نیست همیشه به دنبال داستانی با یک پیام آموزشی مشخص باشیم. گاهی یک کتاب ساده، چند دقیقه وقت باکیفیت و یک گفت‌وگوی کوتاه، خودش می‌تواند بخش مهمی از رابطه ما با کودک باشد. قصه‌ها می‌توانند پلی باشند برای ورود به دنیای کودک؛ کافی است گاهی به جای اینکه فقط داستان را برایش بخوانیم، همراه او وارد داستان شویم.
منابع :
Xie, Q. W., Chan, C. H. Y., Ji, Q., & Chan, C. L. W. (2018). Psychosocial Effects of Parent-Child Book Reading Interventions: A Meta-analysis. Pediatrics, 141(4), e20172675. https://doi.org/10.1542/peds.2017-2675
آخرین نظرات: